Πώς να Βοηθήσουμε τα Παιδιά στην Έκθεση Επιχειρηματολογίας

«Κυρία, δεν ξέρω πώς να ξεκινήσω…»'

Αν διδάσκετε στις μεγάλες τάξεις του Δημοτικού, πιθανότατα έχετε ακούσει αυτή τη φράση πολλές φορές.

Κάποια παιδιά κοιτούν τη λευκή σελίδα χωρίς να γράφουν τίποτα. Άλλα επαναλαμβάνουν συνεχώς τις ίδιες λέξεις:

«επίσης», «και», «μου αρέσει γιατί είναι ωραίο».

Και τότε αρχίζουμε να αναρωτιόμαστε γιατί τα παιδιά δεν έχουν ιδέες, αν προσπαθούν αρκετά και πως θα μπορούσαμε να τα βηθήσουμε.

Πολύ συχνά, όμως, το πρόβλημα δεν είναι η σκέψη των παιδιών. Είναι ότι χρειάζονται περισσότερη καθοδήγηση για το πώς οργανώνεται ένας γραπτός λόγος.

Γιατί τα παιδιά δυσκολεύονται τόσο στην επιχειρηματολογία;

Η έκθεση γνώμης είναι μια αρκετά απαιτητική διαδικασία για τα παιδιά. Ο/Η μαθητής/τρια χρειάζεται ταυτόχρονα:

• να σκεφτεί τη θέση του/της,

• να βρει επιχειρήματα,

• να οργανώσει τη σειρά των ιδεών,

• να χρησιμοποιήσει κατάλληλες συνδετικές λέξεις,

• να επεξηγήσει τη σκέψη του/της,

• να οδηγηθεί σε συμπέρασμα.

Για πολλά παιδιά, όλα αυτά συμβαίνουν… ταυτόχρονα μέσα στο μυαλό τους. Και εκεί αρχίζει η δυσκολία.

Το πρόβλημα δεν είναι πάντα οι ιδέες αλλά οι λέξεις

Έχω παρατηρήσει ότι αρκετοί μαθητές και μαθήτριες έχουν άποψη και εμπειρίες, ξέρουν τι θέλουν να πουν αλλά δυσκολεύονται να βρουν πώς να ξεκινήσουν, πώς να συνεχίσουν ή πώς να συνδέσουν τις σκέψεις τους.

Γι’ αυτό τα γλωσσικά στηρίγματα είναι τόσο σημαντικά. Όταν δίνουμε στα παιδιά οργανωμένες φράσεις και μοντέλα λόγου, μειώνεται σημαντικά το άγχος της γραφής.

Η λευκή σελίδα παύει να φαίνεται τρομακτική.

Τι βοηθά πραγματικά στην τάξη

1. Ορατά γλωσσικά στηρίγματα

Τα παιδιά χρειάζονται τις φράσεις μπροστά τους. Όχι μία φορά στον πίνακα και μετά… τέλος. Σε αυτό βοηθούν πολύ καρτέλες, αφίσες, πίνακες αναφοράς και “γωνιές γραφής”.

Όταν ο/η μαθητής/τρια μπορεί να κοιτάξει μια φράση όπως: «Κατά τη γνώμη μου…», «Επιπλέον…», «Πιο συγκεκριμένα…» τότε αποκτά το ποθούμενο που υπάρχει στη γραφή - την αυτονομία.

2. Μικρά βήματα αντί για «γράψτε έκθεση»

Πολλές φορές ζητάμε από τα παιδιά να γράψουν ολόκληρο κείμενο πολύ γρήγορα. Αντί γι’ αυτό, βοηθά να δουλεύουμε ξεχωριστά την εισαγωγή, το επιχείρημα, την επεξήγηση, το συμπέρασμα σε ξεχωριστά μαθήματα. Η σταδιακή εξάσκηση χτίζει αυτοπεποίθηση.

Μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα σε αυτό το άρθρο.

3. Συνεργατική σκέψη πριν τη γραφή

Πριν ξεκινήσει η ατομική γραφή, συζητάμε:

• πιθανές ιδέες,

• επιχειρήματα,

• παραδείγματα,

• διαφορετικές απόψεις.

Όταν προηγείται προφορικός λόγος, ο γραπτός λόγος γίνεται πιο εύκολος.

Επιπλεόν, θα πρέπει να θυμόμαστε ότι η παραγωγή λόγου δεν είναι εύκολη διαδικασία. Και μερικές φορές τα παιδιά χρειάζονται να ακούσουν: «Δεν πειράζει αν δυσκολεύεσαι. Θα το οργανώσουμε μαζί».

Πώς χρησιμοποιούμε τα οπτικά στηρίγματα στην τάξη

Για να βοηθήσουμε τους/τις μαθητές/τριες στην ανάπτυξη επιχειρήματος, αρκεί να δημιουργήσουμε καρτέλες με εκφράσεις χωρισμένες σε κατηγορίες, π.χ: Φράσεις για ξεκίνημα επιχειρήματος, φράσεις για προσθήκη ιδεών, φράσεις επεξήγησης και φράσεις συμπεράσματος.

Αυτές τις καρτέλες μπορούμε να τις χρησιμοποιούμε:

• Ως αναφορά κατά τη γραφή,

• Σε ομαδικές δραστηριότητες,

• Σε εργαστήρια γραφής,

• Σε παιχνίδια σύνθεσης επιχειρημάτων,

• Αλλά και ως μόνιμο υλικό αναφοράς στην τάξη.

Έχω παρατηρήσει ότι ακόμη και παιδιά που δυσκολεύονται αρκετά, νιώθουν μεγαλύτερη ασφάλεια όταν έχουν δίπλα τους έτοιμες οργανωμένες εκφράσεις.

Για να σου γλιτώσω χρόνο, μπορείς να βρεις έτοιμες τέτοιες καρτέλες εδώ ή εδώ τις οποίες χρησιμοποιώ κάθε χρόνο στην τάξη και θα σου φανούν πολύ χρήσιμες.

Η έκθεση δε χρειάζεται να προκαλεί άγχος

Κανένας άνθρωπος δε γεννήθηκε συγγραφέας. Η κατάκτηση του ωραίου γραπτού λόγου είναι ένας συνδυασμός αγάπης για τη λογοτεχνία και εξάσκησης. Επομένως, πρέπει να δώσουμε τον απαιτούμενο χρόνο στους μαθητές μας να μπορέσουν να ωραιοποιήσουν το λόγο τους σταδιακά μέσα στη χρονιά. Και να έχουμε ένα σύστημα πίσω από αυτό.

Ένα έξτρα βήμα είναι να δώσουμε στα παιδιά δομή, οπτικά στηρίγματα, παραδείγματα, χρόνο, ενθάρρυνση και τότε η γραφή θα γίνει πιο ξεκάθαρη και πιο προσιτή.

Και ίσως αυτό είναι το πιο σημαντικό: Τα παιδιά αρχίζουν σιγά σιγά να πιστεύουν ότι «μπορούν να γράψουν». Αυτή την αλλαγή είναι που όλοι οι εκπαιδευτικοί επιζητούμε!